ویستا مرجع مهمترین عناوین خبری / جمعه ۲۰ تیر ۱۳۹۳ / Friday, 11 July, 2014
فقر و انحراف های اجتماعی در ایران

فقر و انحراف های اجتماعی در ایرانشمارزیادی از جامعه شناسان نمی پذیرند كه ” عامل فقر“ را در جایی خارج یا برتر یا تعیین كننده تر از ”سایر عوامل“ پدیدآورنده انحراف های اجتماعی قرار بدهند. به نظر آنان عواملی چند، یا به قول برخی از آنان عواملی فراوان، شامل عوامل ارثی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و اتفاقی پدیدآورنده انحراف های اجتماعی اند. برخی از این عوامل در جوامعی خاص یا در برهه های زمانی معین مهمتر می شوند، اما بعدا ممكن است جای خود را به عوامل دیگری بدهند.
این گروه از جامعه شناسان معمولا با روش های پوزیتیویستی دست به تحقیق می زنند. به نظر آنان عوامل گوناگون پدیدآورنده یك حركت یا روند یا انحراف اجتماعی را باید یافت. هرچه فهرست طولانی تر باشد بهتر است. به این ترتیب راه درمان انحراف های اجتماعی نیز در گروی حل شمار فراوانی از مشكلات باقی می ماند. برخورد با این مشكلات نیز وقتی راه و روش های ریشه ای و شناخت علت های اساسی در میان نباشد، به اتلاف وقت و یاس منجر می شود. وقتی یك مشكل از میان می رود مشكل دیگری سر بیرون می آورد و وقتی نوبت به مشكلات آخری می رسد، اولی ها دوباره فعال شده اند. مبارزه با آفت درختی، درخت به درخت و شاخه به شاخه موفقیت آمیز نیست.
درعین حال پژوهشگرانی نیز در حیطه علوم اجتماعی به روش و تفكر سیستمی اعتقاد دارند. به گمان آن ها باید ساختارها و كاركردهای نظام اجتماعی و چگونگی بیرون آمدن عوامل انحراف زا از آن شناخته شوند تا درمان های اساسی ـ گرچه شاید نه لزوما قاطع و یك باره ـ مسیر گردد. در این صورت بجای روش پوزیتیویستی ساده می توان از روش مطالعه تجربی ـ نظری كل گرا یاری گرفت و البته تحلیل های میدانی و آماری نیز می توانند به كامل كردن شناخت كمك كنند.
انحراف ها( یا آسیب ها) ی اجتماعی را می توان برحسب نوع به گروه های زیر تقسیم بندی كرد:
-سوء مصرف مواد مخدر و دارو
- خشونت، ضرب و جرح و قتل و تجاوز و آدم ربایی
- همسر آزاری
- كودك آزاری و سوء استفاده از كودكان
-بزهكاری كودكان و نوجوانان
-تن فروشی و قاچاق انسان به قصد انواع سوءاستفاده
ـ انحراف های گسترده جنسی
-شیوع برخی از بزه ها مانند سرقت و قاپ زنی
- وجود كودكان خیابانی و كودكان در خیابان و كودكان كار
-خودكشی
-ناآرامی های اجتماعی مكرر و بی هدف یا باهدف های كم اهمیت
- خیابان خوابی و انواع حاشیه نشینی و اسكان غیررسمی كه همراه با مسائل و مصائب اجتماعی و بهداشتی است.
- فساد اداری و مالی و شیوع ارتشاء و اختلاس
اما انحراف ها را برحسب عوامل پدیدآورنده اصلی نیز می توان به صورت زیر از یكدیگر متمایز كرد:
· انحراف هایی كه به ظاهر انحراف اجتماعی هستند اما در واقع جنبه فردی دارند و تواتر، منشاء، جلوه و سرایت اجتماعی ندارند و از عوامل موروثی مانند روان نژندی و اختلال های مغزی ناشی می شوند. خشونت به قصدكشتن افراد ممكن است از این نوع باشد.
انحراف هایی كه جنبه روان پریشی دارند و به اختلال در شخصیت مربوط می شوند. شماری از بیماران دچار افسردگی یا هیپوكندریاك یا برخی انواع اسكیزوفرنی تمایل به خودكشی پیدا می كنند، اما خودكشی به مثابه انحراف یا مشكل اجتماعی امریست جداگانه. به هرحال افزایش انواع روان پریشی و روان نژندی می تواند از نابهنجاری اجتماعی ناشی شود.
انحراف هایی كه منشاء اجتماعی و فرهنگی دارند و از تبعیض ها و تعرض ها و ناهنجادی های اجتماعی ناشی می شوند. این انحراف ها ممكن است به شكل های مختلف متوجه گروه ها و طبقات اجتماعی مختلف بشود. برای مثال، نبود امكانات فراغتی و رفاهی و فرهنگ بهزیستی و سلامت اجتماعی ممكن است افرادی را از طبقه فرودست تا میانی تا بالایی به سمت موادمخدر بكشاند. محدودیت ها و محرومیت های جنسی نیز می توانند دارا و نادار را به سمت تمایلات انحرافی یا خشونت جنسی و سوء استفاده از كودكان سوق بدهند.
انحراف ها با منشاء سیاسی در واقع در ردیف بالا قرار می گیرند، اما به دلیل اهمیتشان می توان آن ها را در ایران جداگانه طبقه بندی كرد. نبود آزادی های سیاسی و آزادی اندیشه و بیان و قلم به ویژه در میان اقشار كارگری و روشنفكران، كه نیاز مبرم به بیان دردهای خود دارند، آن ها را به انواع انحراف ها،‌از جمله ناآرامی ها و هرج و مرج های كور می كشاند.
انحراف هایی كه منشاء اقتصادی صرف دارند و عمدتا به فقر و بیكاری و تبعیض و محرومیت مربوط می شوند. بطوركلی، تمام بحث من آن است كه در سراسر جهان انحراف ها با منشاء مستقیم اقتصادی عمده ترین انحراف ها هستند، گیریم در مناطقی مانند ایران و پاكستان سهم و اهمیتشان بیشتر و در مناطقی مانند آمریكا سهم و اهمیتشان كمتر باشد. بررسی های من در ایران نشان می دهند كه ۷۰ تا ۸۰ درصد از انحراف هایی چون گسترش اعتیاد، سوء مصرف و قاچاق موادمخدر را از طریق عوامل اقتصادی می توان توضیح داد.
انحراف هایی كه منشاء تركیبی اقصادی- اجتماعی- سیاسی دارند و به تعبیری آن ها را می توان به ساختار اقتصادی اجتماعی كشور مرتبط كرد. این انحراف ها در واقع واكنش به تبعیض، احساس حقارت و كمبودهای اجتماعی، نوكیسگی، و مصرف و گرایش های ناشی از ثروتمند شدن های ناگهانی یا لجام گسیختگی طبقات بالایی است( چنان كه گاه رانندگی فرزندان آنان مخل جان خود و مردم در خیابان ها می شود). این عوامل نیز پس از عوامل یاد شده در بند بالا بیشترین سهم را در بروز پدیده های انحرافی مانند اعتیاد، تن فروشی و فساد اداری و مالی دارند.
نكته اصلی بحث من در این مقاله آنست كه كاوش در نظام اقتصاد سیاسی كشور و پیدا كردن ریشه های نابسامانی ها و انحراف های اجتماعی در این نظام و ساختارهای آن كه همانا عوامل ریشه ای هستند، بهترین روش برای شناخت انحراف های اجتماعی بشمار می آیند، چه آن ها كه صرفا با عوامل فرهنگی و اختلال های اجتماعی مشخص می شوند، چه آن هایی كه تعارض فرد و جامعه را می سازند، چه آن هایی كه به محرومیت و فقر و بیكاری مربوط اند و چه آن هایی كه به گرایش های طبقاتی ارتباط دارند. در این میان سخن من آنست كه فقر یكی از ریشه ای ترین عوامل اصلی انحراف هاست كه از ساختار اقتصادی و سیاسی ناشی می شود و برگرایش های اجتماعی و اقتصادی متفاوت نیز موثر می افتد و سپس برای ایجاد انحراف، عوامل مشخص را فعال می كند. جامعه شناسان سطحی تنها این عوامل مشخص آخری را آنهم به طور تقلیل گرایانه و جزیی بین مورد توجه قرار می دهند.
به هر تقدیر فقر و محرومیت، نقش جدی در انواع انحراف های اجتماعی در ایران دارند كه شرح مختصر آن را در زیر ارائه می دهم:
در زمینه سوء مصرف مواد مخدر می توانیم موضوع را از دوجنبه تقاضا و عرضه ارزیابی كنیم. از جنبه تقاضا بخش عمده ای از تقاضاكنندگان را افراد بیكار و بی توش و توان تشكیل می دهند كه سهم آنان درمیان معتادان بسیار بالاتر از سهم آنان در كل جامعه است. محرومیت از عوامل رفاهی و اجتماعی و نیز محدودیت شدید از حیث انواع آزادی های فردی و اجتماعی ازعوامل جدی و موثر بر گرایش آنان به مواد مخدر تشخیص داده شده است. از جنبه عرضه نیز خرده فروشان معتاد و فقیر و نیز بیكارانی كه به ازای دریافت پاداش های نه چندان چشمگیر به قاچاق و نگهداری و توزیع اقدام می كنند، نقش اصلی در خنثی كردن جریان كنترل موادمخدر را دارند. به هرحال سوء مصرف در میان اقشار بالایی به عوامل اجتماعی و فرهنگی آنان مربوط می شود.
تن فروشی و قاچاق زنان، جز موارد استثنایی كه از آن به عنوان زیاده خواهی زنانی كه مایلند مشتری پولدارهای خاص باشند و خود نیز ثروتمند یا پولدار شوند، در واقع بطور اساسی به فقر و نیاز مربوط می شود - حتی وقتی این امر از روی رضایت صورت می گیرد. مطالعه در مورد دختران فراری، تن فروشان زیر ۱۸ سال و زنان قاچاق شده به دوبی این واقعیت را نشان می دهد.
شیوع فساد اداری و مالی گرچه مستقیما به ساختار اقتصاد سیاسی و حضور قدرتمندان بی نظارت در صحنه های مدیریت بالایی كشور مربوط می شود و گرچه در حدود ۷۵ درصد از جمع ارزش پولی فساد اداری- مالی توسط ۵ درصد از مفسدان صورت می گیرد، اما انواع رشوه ستانی، كم كاری، تخلفات مالی كوچك در واقع به دلیل نیاز و گرانی است كه بتدریج جنبه نهادینه نیز یافته است.
شایع شدن بزهكاری های كودكان و نوجوانان و افزایش كودكان خیابانی و كودكان در خیابان و كودكان كار( هم اكنون در حدود ۵۵۰ هزار نفر كودك زیر ۱۵ سال در ایران كار می كنند) بی تردید به فقر و محرومیت و نداشتن بضاعت سرپرستی خانوار مربوط می شود. امروز حتی طرفداران و فعالان حقوق كودك در ایران از این كه بتوان كار كودك را بی هیچ جایگزین درآمدی متوقف كرد ناامید شده اند. در واقع می توان در خیابان ها كودكان آواره را به عیان مشاهده كرد كه در معرض انواع مخاطرات و انواع سوءاستفاده ها هستند.
گرچه افزایش شدید آمار بزهكاریهای متفاوت مانند سرقت و سرقت به زور و تجاوز و خشونت و آدم ربایی در ایران را نمی توان تاحد زیادی به نابهنجاری اجتماعی و ناتوانی مدیریت و نظم و امنیت و قانون و بی پرواشدن جوانان به دلیل اثرگذاری رسانه های ماهواره ای و فیلم های اكشن و غیره منتسب كرد، ‌اما در این مورد نیز انگیزه های اصلی و اقتصادی یعنی فقر و بیكاری یا اعتیاد كه خود چنان كه گفتم تاحد زیادی ناشی از فقر بوده است، نقشی نه كمتر از پنجاه درصد برعهده داشته اند.
نكته بسیارجدی و قابل توجه- گرچه كماكان مورد بی اعتنایی مسئولان – آنست كه افزایش آسیب ها و انحراف ها بدنبال فقر و بیعدالتی و توزیع ناعادلانه درآمد و افزایش تبعیض و محرومیت پدید آمده است. در ۱۲ سال اخیر كاربرد سیاست های تعدیل ساختاری كه به نابرابری شدید توزیع درآمد و ثروت انجامیده، امكان سوءاستفاده های كلان مالی را افزایش داده و عدم نظارت دموكراتیك در عرصه های مدیریت را پابرجاتركرده وعامل اصلی برای تشدید تاسف بار انحراف ها و مشكلات اجتماعی بوده است. برنامه های كشور باید بطورجدی به سمت راههای رشد توام با عدالت، توسعه اجتماعی و برابری بیشتر تغییرجهت دهند. اگر چنین نشود آینده ای بس مخاطره آمیز درپیش خواهد بود كه بویژه جوانان میهن ما و حتی جوانان خارج از این كشور را به دلیل تسهیل انتقال موادمخدر تهدید می كند.
فریبرز رئیس دانا
فهرست منابع
۱- Heffernan, William and Kleinig John, from Social Justice to Criminal justice, Poverty and the Administration of Criminal Law( Oxford: Oxford Universitt Press, ۲۰۰۲)
۲-Barbara Hudson, Punishing the poor: Dilemmas of justice and Difference, in From Social Justice to... ibid. , pp. ۱۸۹_۲۱۶.
۳- سخاوت، جعفر، جامعه شناسی انحرافات اجتماعی (تهران: دانشگاه پیام نور ۱۳۸۱)
۴- رئیس دانا، فریبرز، آسیب شناسی اجتماعی در ایران( تهران: دانشگاه علوم یهزیستی و توان بخشی، ۱۳۸۱).
۵ـ رئیس دانا، فریبرز، شادی طلب ژاله وپیران، پرویز، فقر در ایران( تهران: دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی، ۱۳۸۰)
۶ـ جغتایی، محمدتقی و همتی، فریده، سیاست اجتماعی، (تهران: دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی، ۱۳۸۰)
۷ـ رئیس دانا، فریبرز، تحلیلی بر شاخص های فقر و نابرابری در ایران( تهران: همایش چالشها و چشم اندازهای توسعه ایران، ۱۳۸۱)
۸ـ مدنی سعید، و دیگران، پیامدهای فقر در ایرا( تهران: همایش چالشها و چشم اندازهای توسعه ایران، ۱۳۸۱).
۹ـ رحمتی، محمدمهدی، ”عوامل موثر در شروع مصرف موادمخدر، با اشاره به وضع معتاران زن“، اعتیاد پژوهشی( سال اول، زمستان ۱۳۸۱) صص ۱۳۱-۱۵۰.
۱۰- رئیس دانا، فریبرز،” بازار موادمخدر در ایران (قیمت، مصرف و تاثیرگذاری تولید خارجی)”. مجله جامعه شناسی( دوره چهارم، شماره ۲، تابستان ۱۳۸۱) صص ۹۲-۱۰۹.
۱۱- راغفر، حسین، ساختارقدرت، شكاف اجتماعی و فقر ( تهران: همایش چالشها و چشم اندازهای توسعه ایران، ۱۳۸۱).
۱۲-UNODCCP, Russian Capitalism and Money Laundering(New York: ۲۰۰۱).
۱۳ـDonnison, David, The politics of poverty ( Oxford: Martin Robertson, ۱۹۸۲).
منبع : فرهنگ توسعه

همچنین مشاهده کنید


همچنین سایر کاربران این صفحات را هم دیده‌اند
علوم و مبانی تربیت بدنی و ورزش    علوم تربیت بدنی و ورزش    آناتومی حرکتی    تجزیه و تحلیل حرکتی و عضلانی مهارت های ورزشی    نقش عضله در حرکت    حرکات بنیادی بدن    کمربند شانه   
بانک و بیمه    مدیریت مالی    مدیریت بدهی های جاری    اعتبارات تجاری    هزینه اعتبارات تجاری   
بازار و بازاریابی    فنون و اطلاعات    بازرگانی    فنون بازرگانی    فنون مذاکرات تجاری    درک اصول فنون مذاکرات    زبان اشاره   
ارتباطات    مخاطب شناسی    شیوه های شناخت مخاطب تلویزیون    رویکرد استفاده و رضامندی از رسانه ها    دلایل استفاده از رسانه    نیاز به برانگیختگی و آرامش    برانگیختگی و نوع برنامه   
بازار و بازاریابی    اصول بازاریابی    ترکیب عناصر بازاریابی   
دارو و درمان    درمان    چشم پزشکی(افتالمولوژی)    موضوعات مربوط به طب کودکان   
دارو و درمان    درمان    بیماری های داخلی    بیماری های عفونی    انواع بیماری های عفونی    عفونت های ناشی از ویروس هرپس    ویروس های هرپس سیمپلکس (Herpes Simplex Virus)    تظاهرات بالینی   
راهنمای بهداشت و سلامت    دستگاه عصبی و اختلالات آن    اختلالات استحاله ای و زوال عقل   
جامعه شناسی    مبانی و مفاهیم پایه در جامعه شناسی    درآمدی بر جامعه شناسی    جامعه شناسی به عنوان یک علم    مفاهیم اساسی در جامعه شناسی    مفاهیم مربوط به عمل اجتماعی   
شعر و ادب    هاتف    دیوان اشعار    غزلیات   


کلمات در حال جستجو
روحانی    خودرو    شورای رقابت    ایران    روسیه    وین    هسته ای    عراق    خلافت    بغدادی    سوریه    داعش    ظریف    سازمان ملل    دبیرکل    بان کی مون    نامه    غزه    جان کری    وزرای خارجه    مذاکرات وین    ویلیام هیگ    توافق هسته ای    انگلیس    قیمت    سکه    ارز    بازار    حمایت غذایی    توزیع بسته    دولت    آلمان    غرب   



کشف حقایق نیمه آشکار چهار سال به طول انجامید؛
کلاهبرداری 230 میلیارد تومانی از 8 هزار نفر در بوشهر!
کلاهبرداری 230 میلیارد تومانی از 8 هزار نفر در بوشهر!
فاجعه بزرگ از آنجا شروع شد که حدود چهار سال قبل، فردی مشهور –و البته تا حدودی خوش نام،- با دریافت پول از مردم و دادن سودی قابل توجه تر از سود بهترین سپرده ها نزد بانک ها، مسیری آغاز کرد که بعدها برخی دیگر هم در آن مسیر گام نهادند تا به این نقطه برسیم که اکنون می‌شنویم پرونده ایشان حدود هشت هزار مال باخته دارد و عدد بدهی در مقابل اموال ضبط شده بسیار اندک است!

دوازدهمین ‌‌افطار‌‌ با «تابناک»؛
فیلم: مومن واقعی، عاقل واقعی است
فیلم: مومن واقعی، عاقل واقعی است
خنان حجت‌الاسلام و المسلمین زائری را که برای روزهای مبارک رمضان و اختصاصی برای مخاطبان «تابناک» در نظر گرفته شده، خواهید شنید. گفتار روز دوازدهم این خطیب برجسته درباره رازداری است و روایتی که تاکید دارد، عاقل کسی که رازداری باشد و همچنین روایت داریم که مومن واقعی، عاقل واقعی است.

لحظه به لحظه با نهمین روز «وین ۶»؛ 22:51
تایید رسمی ورود وزرای خارجه 5+1 به وین در یکشنبه
تایید رسمی ورود وزرای خارجه 5+1 به وین در یکشنبه
هنوز معلوم نیست جان کری و سایر وزرای خارجه قدرت های جهانی قصد دارند تا چه زمانی در وین حضور داشته باشند. این مساله نیز هنوز معلوم نیست که چه تعدادی از وزرای خارجه قدرت های جهانی به جان کری خواهند پیوست. بعید به نظر می رسد که وزرای خارجه برای امضای توافقنامه بین ایران و 6 قدرت جهانی به وین بیایند چرا که هنوز شکاف عمیقی بین دو طرف برای پذیرش ابعاد مختلف برنامه هسته ای ایران وجود دارد.

آثار وضع و برداشتن تحریم‌‌ها بر اقتصاد و اولویت‌های مذاکراتی ایران
آثار وضع و برداشتن تحریم‌‌ها بر اقتصاد و اولویت‌های مذاکراتی ایران
ارزیابی آثار اقتصادی تحریم‌ها علیه ایران، مکانیزم‌های برداشته شدن تحریمها و پیش‌بینی نتایج برداشته شدن تحریم‌های ایران و نیز اولویت‌های ایران در مساله برداشته شدن تحریم‌ها، از جمله موضوعاتی است که کارشناسان امریکایی به ابراز نظر در باره آن پرداخته‌اند.

دیپلماسی - بعد از آنکه وزیر خارجه فرانسه از رفتار متفاوت روسیه در مذاکرات گفت،رئیس هیات روسی در مذاکرات 1+5 دلیل این مخالفت را «درخواست خارج از چارچوب آژانس از ایران» دانست.
جهان - قیمت طلا در بازارهای جهانی افزایش پیدا کرد.
تئاتر - نمایش «مصاحبه» این روزها در تماشاخانه استاد مشایخی به روی صحنه رفته است.
سلامت - وزیر بهداشت گفت: طرح تحول سلامت مقدمه ای برای افزایش مشارکت مردم در مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی است.
ذوب آهن در دیداری تدارکاتی با تیم امید بازی می‎کند
تیم فوتبال ذوب آهن اصفهان در دیداری تدارکاتی با تیم امید رو به رو می‌شود.
۱۳۹۳/۴/۱۹ - ۱۸:۲۱
بیستمین دوره جام جهانی - برزیل؛
یادداشت‎های دروازه‎بان آرژانتین به هنگام ضربات پنالتی هلندی‌ها
"سرخیو رومه‌رو" بین هر ضربه پنالتی به یادداشت‎هایی رجوع می‌‎کرد که از قبل برای ضربات پنالتی آماده کرده بود.
۱۳۹۳/۴/۱۹ - ۱۸:۱۱
ساعت دیدار استقلال و بورسا اسپور مشخص شد
تیم فوتبال استقلال که در ترکیه اردوی آماده‌سازی خود را تشکیل داده است نخستین دیدار خود را ساعت 20:30 روز جمعه مقابل بورسا اسپور برگزار می‌کند.
۱۳۹۳/۴/۱۹ - ۱۷:۲۲
هافبک 19 ساله هایدوک اشپلیت به چلسی پیوست
باشگاه فوتبال چلسی با انعقاد قراردادی " ماریو پاسالیچ" را از هایدوک اشپلیت کرواسی به خدمت گرفت.
۱۳۹۳/۴/۱۹ - ۱۷:۱۷


بیشترین بازدیدها - سرویس خبر
Copyright © 2008 - 2014 irlister.com. All Rights Reserved